Létahna Latah! – Wasunda

Budaya, hiji hal anu moal eureun diucap jeung moal bisa cacap, salila manusa kumelendang di alam dunya. Budaya atawa kabudayaan téh mangrupa hasil gawé manusa dina ngolah alam jeung hirup, kalawan ngagunakeun akalna sangkan hirupna leuwih hurip. Hasil tina budaya téh bisa ngawujud kayaning imah, pakakas, senjata jeung sajabana. Bisa ogé tanwujud kayaning ide atawa gagasan, kapercayaan jeung sajabana.

Tah, kadaharan gé kaasup kana budaya, atawa hasil tina kabudayaan téa. Malah kadang-kadang kadaharan téh dijadikeun ukuran keur meunteun budaya di hiji bangsa. Di Jepang mah biasa ngadaharan lauk  atah-atah. Bandingkeun jeung urang Sunda anu ngolah lauk lauk téh kudu digoréng atawa dibeuleum nepi ka asak pisan. Malah mah nepi ka bijil babasaan “digoréng garing”.

Ngomongkeun kadaharan, kiwari dahareun Sunda loba nu kasilih ku dahareun bangsa deungeun, kayaning steak, sushi, hamburger, fried chicken, onigiri, boba, Chatime, jeung sabangsana. Ari lotek, karédok, peuyeum, angeun haseum, papaisan, pindang, opak, ali agrem, tangtang angin, bajigur, bandrék, sanajan aya keneh nu ngajual tapi di kota (hususna Bandung) mah geus éléh komara ku kadaharan deungeun-deungeun. Boa-boa, barudak  ayeuna mah teu wawuh kana noga, borondong atawa cuhcur.

Lamun nilik kana jihat kaséhatan, atuh da kadaharan Sunda gé sararéhat, malah aya nu jadi ubar. Contona bandrék, dijieun tina jahé anu hasiatna matak séhat kana awak. Lotek, dijieun tina rupa-rupa sayur. Tina jihat alamiahna, geus puguh kadaharan urang mah (Sunda) sakabéhna dijieun tina bahan-bahan ti alam, teu maké pengawet sintetis alias alami pisan. Ngomongkeun tina jihat Ekologi, atuh geus pasti kadaharan Sunda mah ramah lingkungan. Tara dibungkus maké palastik.  Tah ari kanyataan yén kadaharan Sunda téh saperti kitu, naha atuh éta kadaharan Sunda téh beuki dieu beuki langka, malah aya nu geus leungit eksistensi sagala? Rupina mah geus teu bisa diangles deui yén  arurang téh (urang Sunda hususna nu aya di kota) geus latah ku létah deungeun.

Sedengkeun dahareun Sunda téh salah sahiji wujud tina budaya, mangrupa ciri bangsa urang. Dina kaayaan saperti kieu, jelas kadaharan téh sajajar pentingna jeung palasapah, seni atawa sastra. Tah, lamun hiji rupa kadaharan Sunda leungit, atuh sarua baé jeung leungitna hiji unsur budaya atawa kabudayaan Sunda. Sabalikna ngokolakeun kadaharan has Sunda sarua  jeung ngariksa  budaya Sunda.

Penulis: MW. Bahari